‘Mynyddoedd y Byd’ ar S4C

7th June 2017

O gopaon yr Alpau, i’r Andes, y Rockies a’r Himalaia - mae rhai o dirweddau mwyaf gwefreiddiol y ddaear i’w canfod yn ardaloedd mynyddig ein planed.

 

Bydd cyfres ddogfen Green Bay, Mynyddoedd y Byd sy’n dechrau ar S4C nos Sul 18 Mehefin, yn ein tywys ni dros gyfnod o chwe wythnos i brofi tirluniau trawiadol ac i gwrdd â chymeriadau hynod ym mynyddoedd enwocaf y byd.

 

Owen Davis, y cyn-gomando o Gwm Tawe fydd y cyntaf i’n tywys ar antur, a hynny i’r Rwenzori neu ‘Mynyddoedd y Lleuad’ yn Uganda, canol Affrica – ardal sydd wedi ei chreithio gan frwydro dros annibyniaeth y brodorion, y Bakonso. Bydd yn dilyn ôl traed Henry Morton Stanley, y Cymro a deithiodd ar draws Affrica yn 1889, a'i wobr fydd gweld copa uchaf y Rwenzori, Mynydd Stanley, sy’n dwyn ei enw.

 

“Mae pobl yn disgwyl i hen Royal Marine fel fi fod yn ffit, ond roedd dringo ar altitude fel hyn yn fater arall. Mae’r hinsawdd a’r dirwedd yn y Rwenzori mor unigryw. Doedd e ddim yn dod yn agos at unrhyw le arall dwi wedi bod yn y byd. Roedd yn beth rhyfedd iawn bod yng nghanol Uganda a gweld eira,” meddai Owen am ei antur.

 

Bellach, mae Owen sy’n 28 mlwydd oed yn ei bedwaredd flwyddyn yn astudio i fod yn feddyg ym Mhrifysgol Keele. Cyn hynny, treuliodd chwe blynedd fel commando gyda'r Môr-filwyr Brenhinol, gan gynnwys cyfnod yn Affganistan, yn rhanbarth Helmand, lle bu’n gweithio i gryfhau cysylltiadau gyda’r brodorion. Ymddangosodd ar S4C mewn rhaglen arbennig Gohebwyr: Owen Davis yn 2015, lle bu’n tywys gwylwyr i ardaloedd y tu hwnt i faes y frwydr yn Affganistan.

 

“Dwi wedi bod yn ffodus cael cyfleoedd i deithio dros y blynyddoedd, ond fy hoff ran o ymweld â llefydd yw dod i ‘nabod y bobl. Uchafbwynt yr holl daith i mi oedd treulio amser a ffurfio cyfeillgarwch gyda Syayipuma, ein tywysydd, a bues i’n ffodus i gael swper gydag ef a’i deulu – profiad arbennig,” meddai Owen.

 

Yn ystod ei daith, mae’n dod i adnabod ambell un o’r brodorion – y Bakonso– ac yn dysgu am eu brwydr dros ryddid sydd wedi bwrw cysgod dros y mynyddoedd hyn. Mae rhyw 35 o flynyddoedd bellach ers i’r Bakonso ildio’u harfau a dod i delerau gyda Llywodraeth Uganda yn dilyn 20 mlynedd o ymladd. Ac er bod y rhyfel dros gydnabyddiaeth drosodd, mae’r frwydr wleidyddol i warchod eu diwylliant yn parhau: 

 

“Maen nhw’n bobl angerddol dros annibyniaeth ond does dim digon o bŵer ganddyn nhw. Mae’r holl sefyllfa’n fregus. Ond y mynyddoedd sy’n siapio popeth maen nhw’n ei wneud, ac yn siapio'r math o bobl ydyn nhw,” meddai Owen.

 

Ble bu brwydro, bellach mae nifer o brosiectau sy'n ceisio gwella safonau byw y trigolion ac amddiffyn y bywyd gwyllt. Ymhlith y mentrau y bu Owen yn ymweld â nhw mae cwmni o gynhyrchwyr coffi cydweithredol, a chynllun arall sy’n ceisio sefydlu amaethyddiaeth er mwyn creu gwaith, ond sydd hefyd yn gwarchod byd natur. Ac mi fydd yn cwrdd ag un creadur arbennig iawn – y tsimpansî – ac yn dysgu am ymdrechion y gymuned, ynghyd â'r Parc Cenedlaethol, i'w achub rhag diflannu'n llwyr o'r gwyllt.

 

Yn yr wythnosau sy’n dilyn bydd yr actores a’r cyflwynydd Ffion Dafis yn ein tywys i fynyddoedd yr Himalaia, y cyflwynydd Radio Wales Jason Mohammad yn Yr Alpau, yr athletwraig a chyflwynydd Lowri Morgan yn Yr Andes, a dau newyddiadurwr BBC Sian Lloyd, yn ymweld â'r Rockies, a Gohebydd Seoul y BBC, Stephen Evans ym Mynyddoedd Corea.

 

Mynyddoedd y Byd

Nos Sul 18 Mehefin am 8.00, S4C

Isdeitlau Cymraeg a Saesneg

Ar gael ar alw ar s4c.cymru, BBC iPlayer a llwyfannau eraill

Cynhyrchiad Green Bay ar gyfer S4C

Back to News list